رژیم غذایی بدون گلوتن و کازئین (GFCF)؛ آیا برای کودکان اتیسم مؤثر است؟ تحلیل علمی برای والدین

اختلال طیف اتیسم یک وضعیت پیچیده است که بر نحوه ارتباط و تعامل کودکان با دنیای اطرافشان تاثیر می گذارد. والدین و متخصصان همواره در جستجوی راه هایی برای کمک به این کودکان هستند. در این میان، رژیم غذایی بدون گلوتن و کازئین (GFCF) به عنوان یک مداخله تغذیه ای، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این رژیم غذایی اتیسم شامل حذف کامل پروتئین هایی به نام گلوتن (که در گندم و غلات مشابه یافت می شود) و کازئین (پروتئین موجود در شیر و محصولات لبنی) است. اما سوال اصلی اینجاست: آیا رژیم بدون گلوتن و کازئین واقعا به بهبود علائم اتیسم کمک می کند؟ بیایید با هم به شواهد علمی نگاهی بیندازیم.

 

گلوتن و کازئین چیستند و چرا به اتیسم مرتبط دانسته می شوند؟

برای فهم رژیم گلوتن فری و کازئین فری GFCF، ابتدا باید این دو پروتئین را بشناسیم:

گلوتن: پروتئین گندم و غلات مشابه

گلوتن خانواده‌ای از پروتئین ها است که به طور طبیعی در غلاتی مثل گندم، جو و چاودار وجود دارد. این پروتئین به نان و محصولاتی مثل پاستا حالت کشسانی می دهد.

کازئین: پروتئین شیر و لبنیات

کازئین پروتئین اصلی موجود در شیر و تمام محصولات لبنی مانند ماست، پنیر و بستنی است.

نظریه های مطرح شده برای ارتباط رژیم گلوتن و کازئین فری با اتیسم

برخی محققان این فرضیه را مطرح کرده اند که در تعدادی از کودکان اتیسم، سیستم گوارش ممکن است نتواند گلوتن و کازئین را به طور کامل هضم کند. نتیجه این هضم ناقص، تولید موادی به نام "پپتیدهای اوپیوئیدی" (مثل گلوتئومورفین از گلوتن و کازومورفین از کازئین) است. تصور می شود که این پپتیدها از طریق روده ای که "نفوذپذیری بیشتری" دارد (که گاهی به آن "سندروم روده نشتی" می گویند) وارد جریان خون شده و به مغز می رسند. در مغز، این پپتیدها می توانند بر گیرنده های خاصی تاثیر بگذارند و رفتارهایی مشابه تاثیر مواد افیونی ایجاد کنند؛ رفتارهایی که ممکن است شبیه به برخی علائم اتیسم باشند.

همچنین، برخی پژوهشگران بر این باورند که حذف این پروتئین ها می تواند التهاب موجود در بدن و روده را کاهش دهد که این امر به بهبود علائم اتیسم کمک می کند. اما باید تاکید کرد که اینها در حد فرضیه هستند و شواهد علمی قطعی و محکمی برای تایید آنها در تمامی افراد مبتلا به اتیسم وجود ندارد.

 

شواهد علمی چه می گویند؟ بررسی نتایج تحقیقات درباره رژیم غذای اتیسم

برای اینکه بفهمیم یک رژیم غذایی برای کودکان اتیسم تا چه حد می تواند موثر باشد، باید به نتایج مطالعات علمی نگاه کنیم.

مطالعات اولیه و مشاهدات موردی در زمینه رژیم غذایی برای اتیسم

در گذشته، برخی گزارش های موردی (تجربه های فردی) و مطالعات کوچکتر، بهبودی های جزئی در علائم اتیسم (مثلاً در مشکلات گوارشی یا رفتارهای تکراری) را در گروهی از کودکان پس از شروع رژیم GFCF نشان دادند. این نتایج امیدبخش بودند. اما این نوع مطالعات معمولاً محدودیت های علمی دارند؛ مثلاً تعداد شرکت کنندگان کمی دارند، گروه کنترلی برای مقایسه ندارند یا افراد شرکت کننده و محققان از نوع رژیم آگاه بوده اند (که می تواند باعث تاثیر "اثر پلاسبو" یا دارونما شود). به همین دلیل، نمی توان به طور قطعی از این مطالعات نتیجه گرفت که این رژیم غذایی مناسب کودکان اتیسم است.

کارآزمایی های بالینی تصادفی و کنترل شده  (RCTs)در رژیم غذابب کودکان اتیسم

"کارآزمایی های بالینی تصادفی و کنترل شده" (RCTs) بهترین نوع تحقیقات برای اثبات علمی یک روش درمانی هستند. در این مطالعات، شرکت کنندگان به صورت تصادفی به گروه هایی تقسیم می شوند و تاثیر یک مداخله (مثل رژیم GFCF) با یک گروه کنترل (که مداخله را دریافت نمی کند یا مداخله متفاوتی دارد) مقایسه می شود.

اکثر کارآزمایی های بالینی معتبر و با طراحی قوی که تا به امروز در مورد رژیم گلوتن فری GFCF برای اتیسم انجام شده اند، نتوانسته اند بهبودهای معنی داری را در علائم اصلی اتیسم (مانند مهارت های اجتماعی، ارتباطی و رفتارهای تکراری) نشان دهند. این به این معناست که بسیاری از این مطالعات تفاوتی بین کودکانی که رژیم GFCF را رعایت می کردند و کودکانی که رژیم غذایی معمولی داشتند، مشاهده نکرده اند. این نتایج نشان می دهد که رژیم GFCF به عنوان یک درمان فراگیر و موثر برای تمامی کودکان اتیسم، از نظر علمی تایید شده نیست.

ملاحظات عملی و احتیاطات لازم برای رژیم غذایی در اتیسم

با توجه به شواهد علمی موجود، تصمیم برای شروع رژیم GFCF باید با دقت و احتیاط فراوان همراه باشد.

• خطرات احتمالی و کمبودهای تغذیه ای در اثر حذف گلوتن و کازئین: حذف کامل گلوتن و کازئین از برنامه غذایی کودک، بدون برنامه ریزی دقیق و جایگزینی مناسب، می تواند به کمبود مواد مغذی حیاتی منجر شود. کودک ممکن است به میزان کافی کلسیم، ویتامین D (که برای استخوان ها ضروری هستند)، فیبر (که برای گوارش مهم است) و ویتامین های گروه B را دریافت نکند. این کمبودها می توانند بر رشد و سلامت کلی کودک تاثیر منفی بگذارند.
• پیچیدگی و هزینه رژیم های بدون گلوتن برای اتیسم: رعایت رژیم GFCF بسیار سخت است و نیاز به زمان، تلاش و هزینه زیادی دارد. تهیه غذاهای جداگانه، مدیریت وعده ها در مدرسه یا مهمانی ها و اطمینان از نبود گلوتن یا کازئین پنهان، برای خانواده ها دشوار است.
• اهمیت مشاوره با متخصصان: مهمترین نکته این است که هرگز بدون مشورت با تیم درمانی کودک خود، شامل پزشک اطفال، متخصص مغز و اعصاب کودکان، و به خصوص یک متخصص تغذیه مجرب که در زمینه تغذیه کودکان و اتیسم تخصص دارد، این رژیم را آغاز نکنید. متخصص تغذیه می تواند یک برنامه غذایی متعادل طراحی کند و راهکارهای مناسب برای جلوگیری از کمبودهای تغذیه ای احتمالی را به شما ارائه دهد.

 

نتیجه گیری

رژیم غذایی بدون گلوتن و کازئین  (GFCF)، با وجود اینکه در بین برخی خانواده ها محبوبیت دارد، بر اساس شواهد علمی فعلی، به عنوان یک درمان فراگیر و اثبات شده برای علائم اصلی اتیسم در تمامی کودکان شناخته نمی شود. در حالی که گزارش های فردی و امیدواری ها وجود دارد، اکثر مطالعات علمی معتبر نتوانسته اند اثربخشی معنی داری را نشان دهند.

مهمترین پیام برای والدین این است که هرگونه تغییر اساسی در رژیم غذایی کودک، به خصوص رژیم های محدود کننده، باید حتماً تحت نظارت کامل پزشک متخصص و متخصص تغذیه صورت گیرد. این کار از بروز کمبودهای تغذیه ای و سایر عوارض جانبی احتمالی جلوگیری می کند و تضمین می کند که کودک شما تمامی مواد مغذی لازم برای رشد و سلامت خود را دریافت می کند. تمرکز بر یک رژیم غذایی سالم و متعادل و استفاده از درمان های استاندارد و مبتنی بر شواهد علمی، بهترین رویکرد برای حمایت از کودکان با اتیسم است.

 

منابع برای مطالعه بیشتر:

1. McBride, B. A., & Guenther, P. M. (2018). Gluten-Free and Casein-Free Diets in Children with Autism Spectrum Disorders: A Systematic Review. Journal of Autism and Developmental Disorders.

2. Hyman, S. L., Stewart, P. A., & Foley, J. T. (2016). The Gluten-Free, Casein-Free Diet in Autism: A Systematic Review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(6), 2135-2148.